Zona, daha çok halk arasında “gece yanığı” olarak bilinen, **varicella–zoster virüsünün** yeniden aktive olmasıyla oluşan viral bir cilt hastalığıdır. Bu virüs, daha önce geçirilmiş suçiçeği enfeksiyonu sonrası sinir hücrelerinde latent (uyku hâlinde) olarak kalır; bağışıklık sistemi zayıfladığında tekrar aktifleşebilir ve deri üzerinde ağrılı döküntülerle kendini gösterir.
Zona genellikle tek taraflı ve sinir dağılımında şerit şeklinde döküntüler ile seyreder. İzmir’de dermatolojik değerlendirme ile zona tanısı konur ve en uygun tedavi planı belirlenir.
Randevu ve detaylı bilgi için İletişim ve Randevu sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Zona (Herpes Zoster) Nedir?
Zona, varicella–zoster virüsünün neden olduğu, sinir boyunca yayılan ağrılı bir döküntü tablosudur. Suçiçeği geçiren kişilerde virüs sinir köklerinde saklanır ve bağışıklık sisteminin zayıfladığı dönemlerde yeniden aktive olur. Bu enfeksiyon, etkilenen dermatoma (sinir dağılımı) bağlı olarak vücudun belirli bir bölgesinde şerit şeklinde kabarcıklı döküntüler oluşturur.
Zona Belirtileri Nelerdir?
Zona belirtileri genellikle üç ana aşamada gelişir:
- Ağrı ve Yanma: Döküntü oluşmadan önce o bölgedeki sinir hattında ağrı, yanma veya karıncalanma hissi olabilir.
- Döküntü ve Kabarcıklar: Bir veya birkaç gün sonra o bölgede kırmızı döküntüler ve su dolu kabarcıklar ortaya çıkar.
- Kabuklanma ve İyileşme: Kabarcıklar birkaç gün içinde kabuklanır ve sonunda iyileşir.
Döküntüler genellikle vücudun bir yarısında, sırtta, gövdede veya yüz bölgesinde tek taraflı olarak görülür. Ağrı bazen döküntüden bağımsız olarak da şiddetli olabilir.
Zona Kimlerde Görülür?
Zona her yaşta ortaya çıkabilir; ancak bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha sık görülür. Risk faktörleri arasında şunlar bulunur:
- İleri yaş (özellikle 50 yaş üstü)
- Bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler
- HIV/AIDS, kanser tedavisi gibi immün supresif durumlar
- Stres ve kronik hastalıklar
- Geçirilmiş suçiçeği öyküsü
Zona (Gece Yanığı) Tanısı Nasıl Konur?
Zona tanısı çoğunlukla klinik değerlendirme ile konulur. Dermatolog, döküntülerin sinir hattına uygun dağılımını inceler ve muayene ile tanıya ulaşır. Gerekirse gerek kabarcıklardan sürüntü alınarak viral testler yapılabilir veya kan testleri ile bağışıklık durumu değerlendirilir.
Zona Tedavisi Nasıl Yapılır?
Zona tedavisinin temel hedefleri:
- Viral replike inhibe etmek
- Ağrıyı kontrol altına almak
- Komplikasyonları önlemek
Antiviral Tedavi
Zona tedavisinde en önemli adım antiviral ilaçlardır. Ağızdan alınan antiviral tedaviler döküntülerin şiddetini ve süresini kısaltır ve sinir hasarını azaltabilir. Sıklıkla kullanılan antiviral ilaçlar:
- Acyclovir
- Valacyclovir
- Famciclovir
Antiviral tedavi belirtilerin başlangıcından itibaren mümkün olan en erken dönemde başlanmalıdır; bu hem ağrı süresini kısaltır hem de komplikasyon riskini azaltır.
Ağrı Kontrolü
Zona özellikle sinir köklerini etkilediği için şiddetli ağrıya neden olabilir. Ağrı kontrolü için aşağıdaki yaklaşımlar kullanılabilir:
- Nonsteroid anti‑inflamatuar ilaçlar
- Ağrı kesiciler
- Sinir blokları veya topikal ağrı kesiciler
Kaşıntı ve Kabuklanma Yönetimi
Kaşıntı ve kabuklanma semptomları için dermatolog tarafından reçete edilen yatıştırıcı losyonlar ve nemlendiriciler önerilebilir. Bu, döküntülerin tahrişini azaltmaya yardımcı olur.
Zona Komplikasyonları Nelerdir?
Zona bazen komplikasyonlara yol açabilir; en yaygın olanı **postherpetik nevralji** dediğimiz sinir ağrısıdır. Bu durumda ağrı döküntüler geçtikten sonra da uzun süre devam edebilir. Özellikle yaşlı hastalarda bu durum daha sık görülür.
Diğer olası komplikasyonlar:
- İkincil bakteryel enfeksiyonlar
- Göz tutulumu (zona oftalmika)
- Nörolojik problemlere bağlı ağrı veya uyuşma
Zona Tedavisinde İzmir’de Klinik Yaklaşım
İzmir’de dermatolog Dr. Orhan Demirer tarafından yapılan değerlendirmede; hastanın belirtileri, döküntü yaygınlığı ve ağrı şiddetine göre kişiye özel tedavi planı oluşturulur. Bu plan antiviral tedavi, ağrı yönetimi ve destek tedavileri içerir. Düzenli takip ile iyileşme sürecindeki gelişmeler değerlendirilir ve gerekirse tedavi ayarlanır.
Evde Bakım ve İyileşme Süreci
- Döküntü bölgesini temiz ve kuru tutun
- Sıkı giysilerden kaçının
- Güneşten korunun
- Ağrıyı yönetmek için reçete edilen ilaçlara uyun
- Bol sıvı ve dinlenmeye özen gösterin
Sık Sorulan Sorular
Zona bulaşıcı mıdır?
Zona, suçiçeği geçirilmiş bir kişiyle yakın temas sonrası başkalarına suçiçeği olarak bulaşabilir; ancak zona döküntüsü başkalarına doğrudan zona olarak geçmez.
Zona ne kadar sürer?
Kabarcıklı döküntüler genellikle 2–4 hafta içinde iyileşir; ağrı süresi kişiden kişiye değişir.
Postherpetik nevralji nedir?
Döküntüler iyileştikten sonra sinir ağrısının uzun süre devam etmesine postherpetik nevralji denir ve ağrı yönetimi uzman takibi gerektirebilir.
Zona tedavisinde antibiyotik gerekir mi?
Antibiyotikler zona virüsünü tedavi etmez; ancak ikincil bakteri enfeksiyonu varsa antibiyotik gerekebilir.
Zona tekrar eder mi?
Nadiren tekrar edebilir; bağışıklık sistemini güçlü tutmak ve tetikleyicilerden uzak durmak önemlidir.