Uyuz (scabies), Sarcoptes scabiei adlı acarianın (uyuz akarının) cilt yüzeyine yerleşip tünel açmasıyla gelişen, son derece kaşıntılı, bulaşıcı bir deri enfestasyonudur. Direkt cilt teması ile kolayca kişiden kişiye geçebilir ve özellikle kalabalık yaşam ortamlarında, aile içinde, kreşlerde veya spor salonlarında hızla yayılabilir.

Bu sayfa, uyuz nedir, hangi belirtilerle seyreder, nasıl tanı konur ve hangi tedavi yöntemleri ile yönetilir sorularını ayrıntılı şekilde yanıtlamak üzere hazırlanmıştır. İzmir’de dermatolojik değerlendirme ve uygun tedavi için muayene olabilirsiniz; randevu için İletişim ve Randevu sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Uyuz (Scabies) Nedir?

Uyuz, mikroskobik uyuz akarlarının cilt yüzeyine yerleşip üst deri tabakasında tüneller açması sonucu gelişen bir parazit enfeksiyonudur. Akarenin cilt üzerindeki hareketi ve tünel açması yoğun kaşıntı ve inflamasyona yol açar. Uyuz hem çocuklarda hem yetişkinlerde görülebilir ve kolaylıkla bulaşır.

Uyuz akarları doğrudan temasla veya enfekte giysi, havlu gibi eşyaların paylaşılması ile de yayılabilir. Bu nedenle hijyen önlemleri ve temas engelleme uyuz kontrolünde önemlidir.

Uyuz Belirtileri

Uyuz enfeksiyonu genellikle aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:

Yoğun kaşıntı, özellikle gece saatlerinde artma eğiliminde
Ciltte küçük kızarık kabarcıklar ve tünel izleri
Tünel benzeri ince çizgiler (özellikle parmak araları, el bilekleri, kollarda)
Deri üzerinde kabuklanma ve kabarıklık
Ailesel veya yakın temaslı kişilerde benzer belirtiler

Kaşıntı, özellikle geceleri şiddetli olduğundan uyku düzenini etkileyebilir ve yaşam kalitesini düşürebilir.

Uyuz Nasıl Bulaşır?

Uyuzun temel bulaşma yolu doğrudan cilt temasıdır; enfekte bir kişiyle uzun süreli temas bulaş riski yaratır. Ayrıca enfekte kişiyle ortak havlu, çamaşır, giysi gibi eşyaların paylaşılması da bulaşmaya neden olabilir.

Anında temasla değil, genellikle uzun süreli cilt teması sonrası akaron yaşam döngüsü ve üremesi tetiklenir. Bu yüzden aile içinde veya birden fazla kişinin bulunduğu ortamlarda uyuz hızla yayılabilir.

Uyuz Tanısı Nasıl Konur?

Uyuz tanısı çoğunlukla dermatolojik muayene ile konulur. Dermatolog ciltteki tipik tünelleri, döküntüleri ve kaşıntı hikayesini değerlendirir. Gerekirse mikroskobik inceleme için deri kazıntısı veya tünel içeriği örnekleri alınabilir. Bu yöntemle akaron varlığı doğrulanabilir.

Uyuz tanısı açık ve karakteristik belirtilerle konulduğunda test gerektirmeden klinik olarak da değerlendirilebilir; ancak ayırıcı tanı için mikroskobik inceleme destekleyicidir.

Uyuz Tedavi Yöntemleri

Uyuz tedavisi, akaronu ciltten elimine etmek, semptomları kontrol altına almak ve aile/temaslı bireylerde de koruyucu tedavi planlamak üzerine kuruludur.

Topikal Uyuz Kremleri

Tedavide en sık kullanılan yöntem, reçete edilen topikal uyuz kremleridir. Bunlar doğrudan cilt yüzeyine uygulanır ve akarların yok edilmesine yardımcı olur. Dermatolog tarafından önerilen yoğunluk ve süreye uygun şekilde kullanılması gerekir.

Oral Antiparaziter Tedavi

Kronik vakalar, yaygın döküntüler veya tedaviye yanıt zayıf olanlarda ağızdan antiparaziter ilaçlar reçete edilebilir. Bu ilaçlar akar popülasyonunu sistemik olarak baskılar.

Kaşıntı Kontrolü

Yoğun kaşıntı için antihistaminik ilaçlar veya kaşıntıyı yatıştırıcı kremler kullanılabilir. Bu, semptomların kontrolünde yardımcıdır ancak akarları yok etmez; esas tedavi uygun antiparaziter ilaçlardır.

Uyuz Tedavisinde İzmir’de Klinik Yaklaşım

Dr. Orhan Demirer tarafından yapılan dermatolojik değerlendirmede uyuz tanısı ayrıntılı olarak konulur ve hastanın yaşı, eşlik eden cilt bulguları ve önceki tedavi öyküsü göz önünde bulundurularak tedavi planı kişiselleştirilir:

Topikal tedavi veya oral antiparaziter ilaç reçetesi
Kaşıntı kontrolü için destek tedaviler
Aile fertleri ve temaslılar için koruyucu tedavi önerileri
Hijyen ve enfeksiyon kontrolü önerileri

Uyuz tedavisi sonrası izlem de önemlidir; döküntülerin gerilemesi ve kaşıntının azalması takip edilir.

Evde Uyuzda Alınması Gereken Önlemler

Tüm giysiler, çarşaflar ve havlular yüksek sıcaklıkta yıkanmalıdır
Ortak havlu ve giysi paylaşımı önlenmelidir
İlgili kıyafet ve eşyalar sık ve detaylı temizlenmelidir
Temaslı kişiler dermatolog önerisiyle tedavi edilmelidir

Bu önlemler tedavinin etkinliğini artırır ve yeniden bulaşmayı önler.

Sık Sorulan Sorular

Uyuz bulaşıcı mıdır?

Evet, uyuz doğrudan cilt teması ve enfekte eşyaların paylaşımıyla bulaşabilir.

Uyuz tedavisi ne kadar sürer?

Topikal krem uygulaması ve hijyen önlemleri genellikle 1–2 hafta içinde belirgin iyileşme sağlar; şiddetli vakalarda oral tedavi gerekebilir.

Uyuz atakları tekrar eder mi?

Uyuzun tekrar etmemesi için temaslı tüm bireylerin tedaviye uyumu ve hijyen önlemleri önemlidir.

Her yaşta uyuz görülebilir mi?

Evet; hem çocuklarda hem yetişkinlerde uyuz görülebilir, özellikle temas sonrası hızla yayılabilir.

Aile üyeleri de tedavi edilmeli mi?

Evet. Ailedeki veya yakın temaslı kişilerin önleyici tedavi alması bulaşmayı kesmek açısından önemlidir.