Liken planus; cildin ve mukoz membranların inflamatuar bir hastalığıdır. Genellikle kaşıntılı, düz ve morumsu renkte lezyonlarla seyreder. Deri tutulumunun yanı sıra ağız içi, genital bölge ve saçlı deri gibi bölgelerde de ortaya çıkabilir. Bu sayfa, liken planusun nedenlerini, belirtilerini, tanı sürecini ve tedavi yaklaşımlarını kapsamlı şekilde ele almak üzere hazırlanmıştır.
Dermatolojik değerlendirme ve diğer hastalıklarla ayırıcı tanı için Klinik Dermatoloji İzmir sayfamıza; randevu için İletişim ve Randevu sayfasına göz atabilirsiniz.
Liken Planus Nedir?
Liken planus, bağışıklık sisteminin cilt ve mukoz dokulara karşı yanlışlıkla saldırmasıyla ortaya çıkan kronik inflamatuar bir deri-hasta sistemidir. “Cell-mediated immunity” denilen hücresel bağışıklık mekanizması yüzünden keratinositlere karşı bir dizi reaksiyon gelişir. Hastalık genellikle orta yaş erişkinlerde görülse de her yaş grubunu etkileyebilir.
Liken planus, farklı cilt alanlarını tutabilir; bu nedenle belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Hastalığın aktivitesi dönemsel olarak artıp azalabilir ve kronik seyredebilir.
Liken Planus Belirtileri Nelerdir?
Liken planusun en karakteristik bulgusu aşağıdaki gibi tanımlanabilen deri lezyonlarıdır:
- Parlak, düz ve morumsu renkte döküntüler
- Kaşıntı veya yanma
- Çapı genellikle 1–2 cm arasında değişen papüller
- Ağız içi beyaz çizgiler veya ağrılı ülserler
- Genital bölgede benzer lezyonlar veya ağrı
- Saçlı deri tutulumu varsa saç dökülmesi
Lezyonlar genellikle bilek içi, bel ve bacaklarda simetrik dağılım gösterir ve özellikle kaşıntılı olabilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Liken planusun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte bağışıklık sistemi disfonksiyonu önemli rol oynar. Bazı tetikleyiciler hastalığın ortaya çıkmasında etkili olabilir:
Genetik Yatkınlık
Ailede bağışıklık sistemine bağlı hastalık öyküsü olan bireylerde risk daha yüksek olabilir.
İlaçlar
Bazı ilaçlar liken planus benzeri reaksiyonlara neden olabilir. Özellikle non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİİ’ler), beta-blokerler ve bazı antibiyotikler bu tip reaksiyonlara yol açabilir.
Hepatit C
Hepatit C enfeksiyonu ile liken planus arasında istatistiksel bir ilişki saptanmıştır ancak her hastada bu ilişki bulunmayabilir.
Stres
Stres ve psikososyal yük, hastalığın alevlenmesini tetikleyebilir.
Liken Planus Türleri
Liken planus çeşitli klinik görünümlere sahip olabilir. En sık karşılaşılan türler:
1. Klasik Liken Planus
Deride morumsu renkte, kaşıntılı papüller şeklindedir.
2. Ağız İçi Liken Planus
Ağız mukozasında beyaz çizgiler ve bazen ağrılı ülserler ile kendini gösterir.
3. Genital Liken Planus
Genital bölgede kızarıklık, ağrı veya ülserlerle seyredebilir.
4. Saçlı Deri (Pılık) Tutulumu
Saçlı deride lezyonlar gelişebilir ve uzun süreli tutulum saç dökülmesine neden olabilir.
Tanı Süreci
Liken planus tanısı, ayrıntılı dermatolojik muayene ve gerekirse biyopsi yoluyla konulur. Biyopsi ile patolojik inceleme yapılması, benzer görünümdeki diğer dermatozların ayırt edilmesinde yardımcıdır.
Klinik Değerlendirme
Lezyonların morfolojisi, dağılımı ve seyri incelenir.
Biyopsi
Dermatolog gerekli gördüğünde cilt biyopsisi alabilir ve histopatolojik değerlendirme yapılır.
Laboratuvar Testleri
Hepatit C başta olmak üzere bazı taramalar istenebilir.
Liken Planus Tedavi Yöntemleri
Liken planus tedavisi, semptomların şiddetine ve tutulum yerine göre bireysel olarak planlanır. Amaç inflamasyonu kontrol altına almak, kaşıntıyı azaltmak ve olası komplikasyonları önlemektir.
Topikal Tedaviler
Lezyonlu bölgeye kortikosteroid içeren kremler uygulaması en yaygın yaklaşımdır. Etkili nüfuz eden topikal ilaçlar tercih edilir.
Sistemik Tedaviler
Şiddetli ve yaygın tutulumlarda sistemik kortikosteroid veya immünosupresif ilaçlar kullanılabilir.
Fototerapi
UV ışınları ile yapılan kontrollü tedaviler bazı vakalarda fayda sağlayabilir.
Ağız İçi Tutuluma Özel Yaklaşımlar
Ağız içi lezyonlar için antiseptik gargaralar, özel topikal steroidler veya ağız içi bakım ürünleri önerilebilir.
Yaşam ve Yönetim Önerileri
- Günlük cilt bakımı ve nazik temizleyiciler kullanmak
- Stres yönetimi ve uyku düzenine dikkat etmek
- Dengeli beslenme
- Ağız hijyenine özen göstermek
- Alevlenmeleri takip etmek ve düzenli dermatoloji kontrolü
İzmir’de Liken Planus Yönetimi
İzmir’de dermatolojik değerlendirmeler lezyonların klinik görünümüne göre yönlendirilir. Özellikle ağız içi veya genital tutulumu olan hastalarda multidisipliner yaklaşım gerekebilir. Dermatolog Dr. Orhan Demirer tarafından yapılan değerlendirme ile kişiye özel tedavi planı oluşturulur ve izlem planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Liken planus bulaşıcı mı?
Hayır. Liken planus bulaşıcı değildir ve temasla başkalarına geçmez.
Liken planus tamamen iyileşir mi?
Birçok durumda semptomlar kontrol altına alınabilir; ancak kronik seyir gösterebilir ve tekrarlamalar olabilir.
Ağız içi lezyonlar tehlikeli midir?
Ağız içi lezyonlar ağrılı olabilir ve yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle dermatoloji ve diş hekimliği iş birliği gerekebilir.
Liken planus kansere dönüşür mü?
Nadir de olsa ağız içi liken planusda malign dönüşüm riski vardır; bu nedenle düzenli takip önemlidir.
Hangi ilaçlar hastalığı tetikleyebilir?
NSAİİ’ler, beta blokerler ve bazı antibiyotikler liken planus benzeri reaksiyonlara neden olabilir.
Stres hastalığı kötüleştirir mi?
Evet, stres ve uyku bozuklukları liken planus alevlenmesini tetikleyebilir.
Dermatolojik tedavi ne kadar sürer?
Tedavi süresi lezyonun şiddetine ve yanıtına bağlı olarak değişir; dermatolog yönlendirmesi önemlidir.
Hepatit C ile ilişki neden önemlidir?
Hepatit C taşıyıcılığında liken planus benzeri tablolar daha sık görülebilir; bu nedenle testler değerlendirilebilir.